KOEN WASTIJN

RABBITS ARE BATTERIES

Ruim tien jaar lang was hij het ene deel van het duo Wastijn&Deschuymer. Vier jaar geleden besloten ze echter elk hun eigen weg te gaan. Niet evident, want het is niet omdat je als duo sterk werk maakt, dat je ook solo iets te vertellen hebt. In het geval van Koen Wastijn is daar geen vrees voor. De dag dat wij elkaar ontmoeten - de eerste warme lentedag in mei -, is hij een haast niet te stuiten spraakwaterval. En dat staat dan weer in fel contrast met zijn oeuvre, dat eerder sober is. Minimalistisch haast. Hij gebruikt geen woord te veel, geen beeld te veel. En hij laat de dingen voor zich spreken.

Zelfs wie zijn werk slechts oppervlakkig gadeslaat, valt het op dat dieren een terugkerend thema vormen. Een opgezette poema in aanvalshouding, een collie op vier elegante paaltjes, een slapende babyneushoorn in brons... het zijn stuk voor stuk opvallende en confronterende beelden. Maar niet het beest op zich interesseert hem, het zijn de impliciete en expliciete verwijzingen die hem bezighouden.

Koen Wastijn: "Het dier is voor mij een soort van thermometer van hoe de mens zich gedraagt in zijn environment, zijn omgeving in de breedste zin van het woord."

Het klinkt heel cryptisch, tot je Eden hebt gezien. Een serie monochrome platen met daarop korte zinnetjes:

Pumas are shoes, Rabbits are boilers, Crocodiles are shirts, Cackatoes are baby carriers, Doves are condums, Dingos are overalls, Jaguars are cars...

Absurde zinnetjes met een ironische ondertoon, die de toeschouwer confronteren met onze huidige consumentenmaatschappij waarin dieren verworden zijn tot merknamen. De humor is subtiel en veelbetekenend, want natuurlijk zijn poema's geen schoenen en krokodillen geen polo's. Dat wij ze er wel mee associëren zegt vooral iets over ons en de maatschappij waarin wij leven.

Die subtiel humoristische, maar tegelijk niet mis te verstane maatschappijkritische ondertoon vind je in zijn hele oeuvre. Naast een opgezette poema _ in aanvalshouding het evenbeeld van het overbekende schoenenlogo _ plaatst Wastijn een video waarin een circusdierentemmer de hoofdrol speelt. De opgezette collie op elegante paaltjes en een opgezette kangoeroe op een springplank vormen een geheel met een videocompilatie van beelden uit Lassie .. en Skippie. Het dier als held. Duidelijk. Maar Wastijn voegt er geen commentaar aan toe: de manier waarop hij de beelden naast en bij elkaar plaatst spreekt boekdelen.

Wastijn: "De natuur fascineert mij. In al haar aspecten, maar het is vooral haar onvoorspelbaarheid die mij boeit. Misschien omdat dat ook in het kunstgebeuren aanwezig is. Je begint immers aan een werk zonder echt te weten waar je uit zult komen. Dat proces is even onvoorspelbaar. Misschien dat het daarom zo interessant is. Het passioneel, technisch bezig zijn met iets stemt mij tot nadenken. Over het leven en over mijn positie in de wereld."

Opvallend is dat hij die onvoorspelbaarheid ook echt een plaats weet te geven. Zoals in Beluga, de zeekanarie. Een recente video over de witte dolfijn.

" Eigenlijk is het een portret van een vriend van mij", vertelt Koen Wastijn. " Dirk Claesens is gespecialiseerd in het maken van gietvormen. Ik wilde al lang een portret van hem maken en toen hij werd gevraagd om voor de tentoonstelling 'Fatal Attraction' een beluga te maken, leek ons het een schitterend idee om naar Groenland te gaan en daar een mal te maken op basis van een echte, pas geschoten beluga. Alleen is de trek van beluga's rondom Groenland niet te voorspellen. Dus toen wij vertrokken was die eigenlijk al voorbij ."

Ze zijn toch gegaan en Wastijn heeft zijn video gemaakt. En het is een portret geworden, maar meer nog dan de zoektocht naar de beluga staat de communicatie met de Inuit _ of het gebrek daaraan _ centraal. Stapeltjes gele post-its volgekrabbeld met allerlei tekeningetjes zijn er nodig om enig gesprek op gang te brengen. Wastijn knipt echter de stiltes niet weg: hij laat ze zijn. Waardoor de film een meer dan gewone spankracht krijgt.

" Ik heb het reizen nodig om te kunnen denken", zegt hij als ik opmerk dat hij vaak onderweg is. " Ik heb die afstand letterlijk nodig. Pas als ik hoog in de lucht hang en letterlijk los ben van de grond, kan ik mij de vraag stellen 'waar ben ik mee bezig? '

Bovendien is reizen interessant omdat je door het kijken naar andere culturen ontzettend veel leert over je eigen cultuur. Al reizend confronteer je voortdurend je eigen waarden met allerlei nieuwe impressies. En iedere keer als ik in Zaventem land ervaar ik een enorme cultuurshock: dan pas realiseer ik mij 'dit is de situatie waarmee ik het moet doen'. Met al zijn goede en minder goede kanten."

In zijn oeuvre hanteert Wastijn heel uiteenlopende media: een bronzen beeld (verwijzing naar de kunstgeschiedenis) naast sloganeske reclamepanelen, opgezette dieren in confrontatie met videobeelden...

Wastijn: " Bronzen hebben een eeuwenoude geschiedenis en toch denk ik dat je met zulk een materiaal een nieuw, fris verhaal kan vertellen. Ik teken ook graag. Tekenen voert je terug tot de essentie. Het doet je beseffen hoe moeilijk het is om communicatief te zijn met beelden. En tegelijk zeggen veel méér dan die enkele lijnen op papier, ze zeggen namelijk ook iets over de persoon die ze neerzet."

Het contact met de kunstgeschiedenis is voor hem essentieel. Generaties voor hem hebben tekeningen en schetsen aan papier toevertrouwd. Generaties voor hem hebben gewerkt met brons en ceramiek, een materiaal en techniek die je terugvoert tot de prehistorie en een geschiedenis van vuur en aarde. En toch kiest hij vaak voor video als medium.

Wastijn: " Video is voor mij een zeer evident uitdrukkingsmiddeel van onze tijd. Bewegende beelden zijn heel direct. Ze zorgen dat iets je raakt, heel concreet en recht in het hart. Kunstenaars hebben altijd de middelen van hun tijd gebruikt. Als je kijkt naar de gebroeders Van Eijck. Hun techniek en verf was de hi-technology van die tijd. In de eenentwintigste eeuw is dat de video." '

( H.V.)

<