GERY DE SMET

KLEINE LANDEIGENDOM

Schilderijen en Litho's

Zijn atelier is een grote rechthoekige ruimte. Aan de ene zijde hangen een zestal schilderijen - het ene al af, het andere nog in opbouw. Vier tafels (of zijn het er vijf?), een lange ijzeren vakjeskast tegen de muur, stoelen en een Jip-en-Janneke-tent vullen de kamer. En overal potjes en kwasten, klaar voor het grijpen en aan de slag te gaan. Dit is duidelijk de biotoop van een kunstenaar die met verschillende dingen tegelijk bezig is en wiens atelier meer is dan een werkruimte.

Gery De Smet drentelt heen en weer, zoekt de werken bij elkaar die hij binnenkort in het Zwart Huis wil gaan tonen. Tenminste een deel ervan, want de rest is nog niet klaar.

"De tentoonstelling zal gaan over land en eigendom. Een probleem waar wij allemaal mee zitten: geld te weinig of te veel. Zal ik een stuk grond bij kopen? Of een caravan? Of een buitenverblijf ergens?"

Met een titel als 'Kleine landeigendom' lijkt de tentoonstelling te gaan over het bezit van land. Klopt dat?

Het is meer dan dat. De aarde is de rode draad: landschap, eigendom, verbonden zijn met die aarde... Elke kamer krijgt een eigen atmosfeer met werken op verschillende formaten. In de ene plaats heb ik gebruik gemaakt van kleine en 5 cm dikke spieramen, in de andere ruimte hangen grotere werken... Het zullen acht kamers met schilderijen worden en één kamer met deze litho's. Vijf kaarten eigenlijk van vijf regio's met daarop plaatsnamen die mij bijzonder intrigeren. In Vlaanderen heb je een hele resem dorpen en stadjes eindigend op -gem. Wat mij opviel is dat je die ook in het noorden van Frankrijk vindt: Abbegem bijvoorbeeld is Abbeville. Daar begon het mee. In Zwitserland heb je er een heleboel eindigend op -wil; in Duitsland is het -heim; in Engeland -ton; in Friesland -um. Eigenlijk is dit een soort onderzoek naar het territoriumgedrag van volkeren. De Friezen vroeger bevolkten niet alleen het noorden van Nederland maar ook een groot stuk van Duitsland en nog verder. En er zijn nog veel meer dorpen dan die die op deze kaarten staan. Van de -gems bijvoorbeeld heb ik inmiddels een lijst met 300 namen, waarvan een behoorlijk aantal niet meer bestaat. Verdwenen dorpen. Zoals deze die in de Schelde liggen. Daar waar nu de Schelde uitmondt liggen zeker twintig dorpen in het water. Heel raar. Op oude kaarten vind je ze nog. Ik zou een nieuwe kunnen maken waar ze weer op vermeld worden.

Is een plek als het Zwart Huis een dankbare ruimte om in tentoon te stellen?

Absoluut. Hier heb je heel duidelijk die verbinding met de jaren twintig. Daar zweeft natuurlijk nostalgie rond, maar ergens heeft zo'n beweging als De Stijl ook een totalitair en demagogisch karakter. Omdat het zo opgelegd was: dat was Dé Stijl. Dat vind ik wel interessant, omdat mijn werk vaak gaat over het onderzoek naar systemen. Ik ben geïnteresseerd in diagrammen en lessenroosters van scholen bijvoorbeeld. Reglementen van scholen, van het leger, van een studentenkot... Hoe organiseren mensen zich? Zelfs als mijn werkster komt en ik vraag om dat en dat te doen, maak ik in feite een reglement.

Wanneer weet je dat je schilder wil worden? Was je daar als kind al mee bezig?

Ik denk dat het iets is dat vanzelf komt. Ik zie dat bij mijn kinderen ook. De ene was als tweejarige alleen stil te houden als hij een borstel kreeg en verf. Twee uur was hij dan geconcentreerd bezig. Mijn dochtertje heeft dat helemaal niet. Dat interesseert haar niet of maar voor eventjes en dan gaat ze weer wat anders doen. Ik denk dat ik geboeid raakte door de ongekende mogelijkheden van verf. Er was die fascinatie voor het materiaal enerzijds en anderzijds voor wat ik daarmee kon uitdrukken. Om die reden was ik ook al vroeg begonnen met schrijven. Allerlei tekstjes en verzinsels...

Woorden spelen nog steeds een belangrijke rol in uw werk?

Ja. Ik was ook wel graag uitgever van boeken geworden. Om dan op de boekenbeurs te gaan staan met boeken die anderen geschreven hebben. Dat had ik nog tof gevonden. Tijdschriften hebben mij ook altijd geïnteresseerd. Maar uitgevers en tijdschriften gaan vlug failliet. Soms na drie nummers al. Daarom dacht ik: ik maak een tijdschrift waarvan vier nummers verschijnen. Ave ging na een jaar failliet, maar dat was de bedoeling. Het verscheen telkens met de zonnewende en alles wat erin stond hield verband met het jaar. In elk nummer stond o.a. een interview met een buur: de overbuur, de zijbuur... En een kalender: de ene keer met alle betogingen die er zouden plaatsvinden, de andere keer alle processies van dat kwartaal.

Heb je daar dan een bedoeling mee? Een boodschap?

Daar sta ik eigenlijk niet bij stil. Het is voor mij eerder een noodzaak om de dingen te doen die ik doe, al komt dat vanzelf.

Ave is ook opgesteld en gedrukt in een lettertype dat u wel vaker gebruikt.

Het is een Keltisch lettertype uit Amerika, dat ik via het internet heb overgenomen. Een gotische letter. Het foute karakter daarvan spreekt mij wel aan. Het is veel te gemakkelijk om gewoon Helvetica te gebruiken. Bovendien heb je er meer aan want het is moeilijker te lezen. Het duurt langer en dus staat er meer in.

Het valt mij op dat u graag mensen op het verkeerde been zet...

Ja. Dat klopt wel. Daar speel ik mee. Ik weet dat ik soms over de schreef ga. Maar dat is het interessante aan kunst. Dat is het enige medium waarmee dat kan, waarin dat geaccepteerd wordt. Ik kan er in elk geval mijn vraagtekens in kwijt. Ik houd wel van contrastrijk werk. Zodat wie de tentoonstelling ziet, zich mijn werk zal herinneren. Rode gotische letters op een blauwe achtergrond, dat vergeet je niet zo snel.

Een tijdschrijft, litho's, schilderijen, grafische werken, conceptuele installaties... je oeuvre is erg uiteenlopend.

Mijn werk moet je zien als een soort stamboom met verschillende takken. De zwaarste is die van de schilderijen die draagt titeltjes als Studie der Ideologieën, Cultuurkamer, Wijzen van Wonen, en nu deze reeks Kleine Landeigendom, een twijg die op zijn beurt is onderverdeeld in blaadjes. Voor elke kamer een. Die boom die groeit constant. Want je hebt ook de tak multiples, grafisch werk met de litho's en zeefdrukken, een tak ruimtelijk werk en installaties... Er dienen zich tal van mogelijkheden aan waar een kunstenaar een oplossing voor kan geven.

Hoe moeilijk is het om werk te verkopen?

Dat is een vraag, waarop ik niet meteen een antwoord heb. Soms heb je iets heel goed, dat iedereen wil hebben. Dan houd ik het voor mezelf. Dat speelt wel mee. Ik heb ook al gedacht 'dat had ik niet moeten verkopen'. Ik zou het heel jammer vinden als mijn kinderen mijn werk zouden moeten terugkopen later. En tegelijk is verkopen wel belangrijk. Ik werk ook wel eens in opdracht. Maar daar is het vertrekpunt gewoon anders.

Wat drijft je?

Het komt vanzelf. Er is altijd een verband met nu: dingen die nu aan de orde zijn en die mensen vandaag bezig houden. Zoals het mij ook altijd geïnteresseerd heeft om te werken rond identiteit en afbakening. Wat is een identiteit? Wij hebben de indruk dat de wereld één is, maar dat is helemaal niet zo. Wij leven op een breuklijn. Bijvoorbeeld. Als ik de klasfoto's van mijn kindertijd terugzie, staan daarop alleen kinderen van hier. Op de klasfoto van mijn kinderen zie je een gemengde groep, met niet meer dan de helft Vlaamse kinderen. Dat zijn dingen die je niet kunnen ontgaan. Gisteren was ik in een speeltuin in de stad en daar speelden alleen Turkse kinderen. Op de schommel stond ook geschreven 'vuile Belgen'. Zoek je tien kilometer verderop een speeltuin in een dorp, dan zie je daar uitsluitend Vlaamse kinderen. Die dualiteit stad-platteland is er dus nog steeds. Of nog: toen we de dochters van de Turkse overbuur vroegen om op de tweeling te babysitten en we zetten de Vlaamse televisie aan... dat hadden zij nog nooit gezien! Zelfs populaire programma's zoals Het Geslacht De Pauw hadden zij nooit bekeken. En dat was een programma dat een soort gemeenschapsgevoel teweeg bracht: iedereen kon over hetzelfde spreken. Zij niet. Zij leven in een totaal andere mentale wereld en dàt beseffen wij te weinig. Dat soort interessante fenomenen houdt mij bezig.

(Sint.-Amandsberg, 3 juli 2004 -H.V. )

<